Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu: TCK m. 188 Kapsamında Ayrıntılı İnceleme
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, Türk Ceza Kanunu’nda kamu sağlığına karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Bu suç tipinde korunan temel değer yalnızca tek bir mağdurun menfaati değil, toplum sağlığıdır. Bu nedenle soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür; şikâyetten vazgeçme veya tarafların anlaşması dosyayı sona erdirmez.
Uyuşturucu madde ticareti dosyalarında en kritik tartışma, eylemin TCK m. 188 kapsamında ticaret mi yoksa TCK m. 191 kapsamında kullanmak için bulundurma mı olduğudur. Aynı madde, aynı miktar veya aynı yakalama olayı farklı delil durumlarına göre farklı suç vasıflarına yol açabilir. Bu nedenle dosyada yalnızca ele geçirilen madde miktarına bakmak yeterli değildir.
TCK m. 188 hangi fiilleri kapsar?
TCK m. 188, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal, ithal veya ihraç etme fiillerini ayrı; ülke içinde satma, satışa arz etme, başkalarına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme veya bulundurma fiillerini ayrı şekilde düzenler. Bu fiiller seçimlik hareketlerdir. Yani failin mutlaka satış anında yakalanması gerekmez; nakletme, depolama veya başkasına verme amacı da ticaret suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Ülke içinde ticaret suçunda TCK m. 188/3 temel hükümdür. Bu fıkrada sayılan hareketlerin kullanım amacı dışında, ticaret veya dağıtım niteliği taşıdığı iddia edildiğinde dosya ağır ceza mahkemesi alanına giren ciddi bir ceza tehdidi yaratır.
Kullanmak için bulundurma ile ticaret arasındaki ayrım
Uyuşturucu dosyalarında kullanım ve ticaret ayrımı mekanik şekilde yapılmaz. Madde miktarı önemlidir, ancak tek başına belirleyici değildir. Maddenin çok sayıda küçük paket hâlinde bulunması, benzer gramajlara ayrılması, hassas terazi, kilitli poşet, yüksek miktarda para, satışa ilişkin mesajlaşmalar, kısa süreli ziyaretler, kamera kayıtları veya başkalarına verme iddiası ticaret yönünden değerlendirilir.
Buna karşılık kişinin kullanım geçmişi, maddenin tek parça hâlinde bulunması, yanında satışa yarar materyal olmaması, telefon kayıtlarında satışa ilişkin delil bulunmaması ve yakalama koşulları kullanım savunmasını destekleyebilir. Ancak kullanım savunması dosyadaki delillerle uyumlu olmalıdır. Sadece “kullanıcıyım” demek, ticaret suçlamasını bertaraf etmeye yetmez.
TCK m. 188/4-a: Maddenin türünden kaynaklanan ağırlaştırıcı neden
TCK m. 188/4-a, bazı uyuşturucu veya uyarıcı maddeler bakımından cezayı artıran özel bir düzenlemedir. Maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Bu nedenle ele geçirilen maddenin kimyasal niteliği son derece önemlidir. Uygulamada “bonzai” olarak bilinen sentetik kannabinoid içerikli maddeler, bu ağırlaştırıcı neden kapsamında değerlendirilebilir. Aynı şekilde amfetamin türevleri veya sentetik katinon/opioid türevleri bakımından kriminal raporun içeriği dikkatle incelenmelidir. Kolluk tutanağında yazan madde adı değil, kriminal laboratuvar raporunda tespit edilen etken madde belirleyicidir.
TCK m. 188/4-b: Okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane ve 200 metre mesafe
TCK m. 188/4-b, üçüncü fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde cezanın yarı oranında artırılmasını düzenler.
Bu hükmün uygulanması için yalnızca okul veya cami gibi bir yere yakınlık iddiası yeterli değildir. Suçun işlendiği yerin umumi veya umuma açık yer olup olmadığı, ilgili tesisin madde metninde sayılan nitelikte olup olmadığı, faaliyette bulunup bulunmadığı, mesafenin nasıl ölçüldüğü ve sınırın nereden başlatıldığı somut şekilde belirlenmelidir. “Camiye yakın”, “okula yakın” gibi genel ifadeler, teknik ölçüm ve hukuki değerlendirme yapılmadan yeterli kabul edilmemelidir.
Çocuğa satış veya verme
TCK m. 188/3’te uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişi bakımından daha ağır bir alt sınır öngörülmüştür. Bu nedenle alıcı veya kendisine madde verilen kişinin yaşı dosya bakımından kritik önemdedir. Yaşın olay tarihi itibarıyla belirlenmesi gerekir.
Üç veya daha fazla kişi ve örgüt faaliyeti
TCK m. 188/5, suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde cezanın artırılmasını, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise daha ağır artırım uygulanmasını düzenler. Burada kişi sayısı kadar birlikte hareket iradesi, görev paylaşımı ve suçun örgüt faaliyeti kapsamında olup olmadığı önemlidir.
Sağlık mesleği veya ecza ticaretiyle bağlantılı kişiler
TCK m. 188/8, suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren veya kimyacılıkla ya da ecza ticaretiyle iştigal eden kişiler tarafından işlenmesi hâlinde cezayı artıran özel bir düzenleme içerir. Bu hüküm, kişinin mesleki bilgi ve erişim imkânını kötüye kullanma ihtimali nedeniyle önem taşır.
Uyuşturucu madde ticareti şikâyete ve uzlaştırmaya tabi midir?
Uyuşturucu madde ticareti suçu şikâyete bağlı değildir. Soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür. Herhangi bir mağdurun şikâyetçi olmaması veya şikâyetten vazgeçmesi dosyayı sona erdirmez. Ayrıca bu suç uzlaştırma kapsamında değildir. Çünkü suç toplum sağlığına karşı işlenmiş kabul edilir ve CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaz.
Arama, elkoyma ve kriminal rapor
Uyuşturucu dosyalarında arama ve elkoyma işlemleri dosyanın bel kemiğidir. Aramanın adli arama mı, önleme araması mı olduğu, karar veya emrin kapsamı, aramanın nerede yapıldığı, maddenin kimin üzerinde veya hangi alanda bulunduğu, tutanağın kimler tarafından imzalandığı ve maddenin kriminal incelemeye nasıl gönderildiği ayrıntılı şekilde incelenmelidir.
Kriminal rapor yalnızca maddenin uyuşturucu olup olmadığını değil, türünü ve miktarını da ortaya koyar. TCK m. 188/4-a bakımından etken madde özellikle önemlidir. Sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin türevi tespiti cezanın artırılması sonucunu doğurabileceğinden raporun içeriği teknik olarak okunmalıdır.
Sonuç
Uyuşturucu madde ticareti suçu, şikâyete ve uzlaştırmaya tabi değildir. TCK m. 188 kapsamında değerlendirme yapılırken kullanım-ticaret ayrımı, maddenin türü, TCK m. 188/4-a ve 188/4-b ağırlaştırıcı nedenleri, çocuğa satış veya verme iddiası, kişi sayısı, örgüt bağlantısı, arama ve elkoyma işlemleri ve kriminal rapor birlikte incelenmelidir. Bu dosyalarda savunma, yalnızca madde miktarına değil, delillerin tamamına ve elde ediliş biçimine dayanmalıdır.