Cinsel İstismar Suçu: Çocuğun Yaşı, Fiilin Niteliği ve Ağırlaştırıcı Haller
Çocukların cinsel istismarı suçu, TCK m. 103’te düzenlenmiştir. Bu suç tipi, mağdurun çocuk olması nedeniyle yetişkinlere yönelik cinsel saldırı suçundan farklıdır. Çocuğun yaşı, fiilin niteliği, rıza iddiasının hukuki değeri, fail ile çocuk arasındaki ilişki ve beyanın alınma usulü dosyanın temelini oluşturur.
Bu dosyalar ceza hukukunun en hassas alanlarındandır. Çocuğun korunması, ikincil örselenmenin önlenmesi, beyan alma sürecinin usule uygun yürütülmesi ve aynı zamanda şüpheli veya sanığın savunma hakkının korunması birlikte gözetilmelidir.
TCK m. 103 kapsamında çocuk kavramı ve istismar
TCK m. 103 bakımından çocuğun yaşı belirleyici önemdedir. On beş yaşını tamamlamamış çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış cinsel istismar kapsamında değerlendirilir. On beş yaşını tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklar bakımından da aynı değerlendirme yapılır. Diğer çocuklar bakımından ise cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedenin bulunması önem taşır.
Bu nedenle dosyada ilk kontrol edilmesi gereken husus olay tarihidir. Çocuğun olay tarihindeki yaşı nüfus kaydıyla netleştirilmelidir. Yaşın yanlış hesaplanması veya olay tarihinin belirsiz bırakılması, suç vasfını doğrudan etkileyebilir.
Sarkıntılık düzeyinde kalan fiiller
TCK m. 103, cinsel istismarın sarkıntılık düzeyinde kalması hâlini ayrıca düzenler. Sarkıntılık, daha ani, kısa süreli ve sınırlı cinsel davranışlar bakımından gündeme gelir. Ancak fiilin sarkıntılık düzeyinde kalıp kalmadığı, temasın niteliği, süresi, yoğunluğu, mağdurun yaşı ve olayın gerçekleşme biçimiyle birlikte değerlendirilir.
Sarkıntılık düzeyindeki fiilin failinin çocuk olması hâlinde soruşturma ve kovuşturmanın mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyetine bağlı olduğu özel olarak düzenlenmiştir. Bunun dışındaki hallerde cinsel istismar suçunun genel yapısı re’sen yürütülen ağır bir suç niteliği taşır.
Vücuda organ veya sair cisim sokulması
TCK m. 103/2, cinsel istismarın vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi hâlini daha ağır cezaya bağlar. Mağdurun on iki yaşını tamamlamamış olması hâlinde alt sınır ayrıca ağırlaşır. Bu nedenle mağdurun yaşı ve fiilin niteliği ceza miktarı bakımından doğrudan belirleyicidir.
Bu tür dosyalarda adli rapor, biyolojik deliller, beyanlar, olay sonrası sağlık başvurusu, kıyafet incelemesi ve uzman görüşmeleri önem taşır. Ancak rapor bulunmaması her zaman fiilin gerçekleşmediği anlamına gelmez; deliller bütün halinde değerlendirilmelidir.
Nitelikli haller
TCK m. 103/3, cinsel istismar suçunun nitelikli hallerini düzenler. Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi, insanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu ortamların sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi, belirli akrabalık veya yakınlık ilişkileri içinde işlenmesi, vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından işlenmesi ve kamu görevi veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi cezanın artırılmasına neden olabilir.
Bu nitelikli hallerde en önemli nokta, fail ile çocuk arasındaki güven, otorite veya bağımlılık ilişkisinin doğru tespit edilmesidir. Öğretmen, antrenör, bakıcı, aile bireyi, sağlık personeli veya çocuğun bakımından sorumlu kişi tarafından işlenen fiillerde çocuğun rıza gösterebilecek konumda olup olmadığı ve failin nüfuzundan yararlanıp yararlanmadığı ayrıca değerlendirilir.
Cebir, tehdit ve ağır netice
Cinsel istismar suçunda cebir veya tehdidin kullanılması, çocuğun yaşına ve olayın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir. Kanun, cinsel istismar için başvurulan cebir ve şiddetin kasten yaralama suçunun ağır neticelerine neden olması hâlinde ayrıca kasten yaralama hükümlerinin uygulanmasını öngörür. Fiil sonucunda mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölmesi gibi ağır neticeler de çok daha ağır yaptırımlar doğurabilir.
Cinsel istismar şikâyete tabi midir?
Çocuğun cinsel istismarı suçu kural olarak şikâyete bağlı değildir. Soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür. Yalnızca sarkıntılık düzeyinde kalmış fiilin failinin çocuk olması hâlinde mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyeti aranır. Bu dar istisna dışında şikâyetten vazgeçme kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Cinsel istismar uzlaştırmaya tabi midir?
Cinsel istismar suçu uzlaştırmaya tabi değildir. CMK m. 253 sisteminde cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle tarafların anlaşması, ailelerin uzlaşması, ödeme yapılması veya şikâyetten vazgeçilmesi ceza muhakemesi anlamında uzlaştırma sonucu doğurmaz.
Beyan alma, uzman desteği ve deliller
Cinsel istismar dosyalarında çocuğun beyanı dikkatle ve usule uygun şekilde alınmalıdır. Çocuğun tekrar tekrar dinlenmesi ikincil örselenme riski yaratır. Bu nedenle beyan alma sürecinde uzman desteği, çocuğun yaşı ve psikolojik durumu önemlidir. Beyanın tutarlılığı, olayın zamanı, yer, failin kimliği, dijital kayıtlar ve destekleyici delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
Deliller arasında adli rapor, pedagog veya uzman görüşü, kamera kayıtları, mesajlaşmalar, sosyal medya yazışmaları, HTS veya konum kayıtları, tanık beyanları, okul veya kurum kayıtları ve aile içi iletişim bilgileri bulunabilir. Bu dosyalarda delil toplama geciktiğinde bazı deliller kaybolabilir; bu nedenle sürecin erken aşamada doğru yönetilmesi önemlidir.
Yaş grupları ve algılama yeteneği
TCK m. 103 bakımından çocuğun olay tarihindeki yaşı belirleyicidir. On beş yaşını tamamlamamış çocuklara karşı cinsel davranışlar cinsel istismar kapsamında değerlendirilir. On beş yaşını tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklar bakımından da özel koruma devam eder.
Diğer çocuklar bakımından cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedenin varlığı önem kazanır. Bu nedenle nüfus kaydı, olay tarihi, çocuğun gelişim durumu ve uzman değerlendirmesi dosyanın temel unsurlarındandır.
Sarkıntılık, nitelikli haller ve failin konumu
Cinsel istismar fiilinin sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde farklı değerlendirme yapılır. Ancak sarkıntılık ayrımı, davranışın süresi ve yoğunluğu kadar çocuğun yaşı ve olayın niteliğiyle birlikte yapılmalıdır. Kısa süreli temas her zaman hafif değerlendirme anlamına gelmez.
Failin öğretmen, eğitici, bakıcı, sağlık hizmeti veren, koruma veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişi olması; akrabalık veya güven ilişkisi; birden fazla kişiyle işlenme; toplu yaşam ortamının sağladığı kolaylıktan yararlanma gibi haller nitelikli hal tartışması doğurabilir.
Şikâyet ve uzlaştırma
Çocuğun cinsel istismarı suçu kural olarak şikâyete bağlı değildir ve resen soruşturulur. Yalnızca sarkıntılık düzeyinde kalmış fiilin failinin çocuk olması hâlinde mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyeti aranabilir. Bu istisna dışında şikâyetten vazgeçme kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Cinsel istismar uzlaştırmaya tabi değildir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Ailelerin anlaşması, ödeme yapılması veya şikâyetten vazgeçilmesi ceza muhakemesi anlamında uzlaştırma sonucu doğurmaz.
Çocuğun beyanı ve ikincil örselenme
Cinsel istismar dosyalarında çocuğun beyanı usule uygun ve uzman desteğiyle alınmalıdır. Çocuğun tekrar tekrar dinlenmesi ikincil örselenme riski yaratır. Beyanın tutarlılığı, olayın zamanı, yer, failin kimliği ve destekleyici delillerle uyumu değerlendirilmelidir.
Dijital yazışmalar, sosyal medya kayıtları, okul veya kurum kayıtları, kamera görüntüleri, adli rapor ve uzman değerlendirmeleri birlikte incelenmelidir. Bu dosyalarda hem çocuğun korunması hem de savunma hakkı aynı anda gözetilmelidir.
Sonuç
Cinsel istismar suçu, TCK m. 103 kapsamında çocuğun yaşı, fiilin niteliği, sarkıntılık veya nitelikli istismar ayrımı, fail ile çocuk arasındaki ilişki, şikâyet istisnası ve uzlaştırma yasağı birlikte değerlendirilerek incelenmelidir. Bu dosyalarda hem çocuğun korunması hem de adil yargılanma hakkı yönünden usul güvencelerine titizlikle uyulmalıdır.